مىنويسد كه : ثروت پدرش را فرزندان وى حفظ نكردند و پس از انقلاب اكتبر 1917 ( 1336 ه . ق . ) هيچ يك از فرزندان پدر او در شمار مهاجران در نيامده ، ولى تمول اين خاندان به و . و . بارتولد اجازه داد تا در روزگار كودكى و جوانى ، معلومات انسانى جامع الاطرافى كسب كند و به ويژه زبان‌هاى باستانى كلاسيك ( يونانى و لاتين قديم ) و السنهء اصلى كنونى اروپاى غربى را فراگيرد و از آن پس رشتهء تخصصى را كه از ايام مكتب آرزو مىكرده - يعنى تاريخ را - برگزيند . در سال 1887 بارتولد ژيمناز هشتم سن پطربورگ را به پايان رسانيد و به اخذ مدال طلا موفق گرديد ؛ و پس از اندك ترديدى كه در انتخاب تاريخ باستان و يا تاريخ كشورهاى خاورميانه و نزديك پيدا كرد ، سرانجام رشتهء اخير را برگزيد و در پائيز همان سال 1887 وارد دانشكدهء زبان‌هاى شرقى دانشگاه سن پطربورگ شد و در بخش عربى ، فارسى ، تركى ، تاتارى ، به تلمذ پرداخت . بارتولد در سال‌هاى دانشجوئى زبان‌هاى عربى و فارسى و تركى را ، كما هو حقه فرا گرفت ولى آنچه بيش از هر چيز جالب توجه وى بود ، همانا تاريخ كشورهاى خاورميانه و نزديك در قرون وسطى بوده . در آن زمان در دانشكدهء مزبور اين بخش شرق‌شناسى در مقام قياس با فقه اللغة مقام سوم را واجد بوده . بعدها بارتولد متذكر شده كه : تاريخ شرق را در دانشكده فقط يك معلم يعنى استاد وسلوفسكى تدريس مىكرده ، كه تاريخ جهانگردى اروپائيان را در مشرق زمين به صورت يك رشتهء كلى درس مىداده و از آن گذشته چند درس هم در تاريخ آسياى ميانه مىافزوده « 1 » . استاد ن . اى . وسلوفسكى كه كرسى تاريخ مشرق زمين را به عهده داشت ( 1918 - 1848 ) بارتولد را در انتخاب شغل و فعاليت كاملا مخير ساخت و آزاد گذاشت . رهبر علمى واقعى و . و . بارتولد ويكتور رمانويچ روزن ( 1908 - 1849 ) كه دانشمندى برجسته و داراى معلومات كثير الجوانب بوده ، شمرده مىشود « 2 » . با اينكه اسلاف وى فرانسوى بودند ، ميهن پرستى روسى و پرشور بود و به آيندهء بزرگ و درخشان دانش شرق‌شناسى روسى ايمان داشت « 3 » و با عشق و حرارتى سرشار به تعليم شرق‌شناسان جوان همت مىگماشت « 4 » . و . و . بارتولد ، به گفتهء خود وى « در ضمن اشتغالات دانشگاهى ، مانند

--> ( 1 ) - شرح حال به قلم خود او . ( 2 ) - رجوع شود به مجموعهء « خاطرات آكادميسين و . ر . روزن » ، تحت نظر اى . يو . كراچكوسكى ، مسكو - لنينگراد ، 1947 ( به ويژه مقالهء آ . يو . يا كوبوسكى تحت عنوان « و . ر . روزن مورخ » . ( 3 ) - و . ر . روزن يكى از مبتكران دعوت كنگرهء بين المللى شرق‌شناسى سن پطربورگ در سال 1876 بوده . ( 4 ) - و . ر . روزن مىخواست اهميت بين‌المللى شرق‌شناسى روسى را بالا برد و به اين سبب ، از شاگردان خويش جدا مىخواست تا به رغم عقيده‌اى كه در آن زمان در اروپاى غربى رواج داشته كه : « كتب نوشته شده به زبان روسى را كسى نمىخواند » Rossica non Leguntur تأليفات خود را به زبان روسى منتشر كنند .